Granice Prus w 1740 sięgnęły Rybnika. W II połowie XVIII w. Rybnik został sprzedany królowi pruskiemu, Wilhelmowi Fryderykowi II, uzyskując statut wolnego miasta królewskiego, co wpłynęło na poprawę życia rybniczan, m.in. zniesiono poddaństwo oraz zaczęto przebudowę miasta - drewniane budynki zastąpione zostały murowanymi.
W XIX w. Rybnik osiągnął kolejne stadium rozwoju, stając się miastem powiatowym. Rozwój przemysłu (przede wszystkim górnictwo i browarnictwo) oraz doprowadzenie do Rybnika linii kolejowych (1856) przyczyniło się do wzrostu liczby mieszkańców miasta.
Po zakończeniu I wojny światowej Rybnik był ważnym miejscem, jednym z głównych ośrodków, w których planowano powstania śląskie. Działało tu wiele polskich organizacji m.in. już od 1898 roku Towarzystwo Gimnastyczne Sokół, którym kierował Florian Piecha, Uniwersytet Ludowy, Towarzystwo Polek, Bank Ludowy, Towarzystwo Śpiewu “Seraf”, Polski Czerwony Krzyż, Towarzystwo Czytelni Ludowych.